Karta pracy: wyciąganie przed nawias

Jedna sesja, około 45–60 minut. Nauczysz się wyciągać wspólny czynnik przed nawias. Na końcu użyjesz tej metody do równania kwadratowego.

Części: Start · A liczba · B litera · C minus · D równanie · Wyniki

Bloki „Droga do rozwiązania” i „Odpowiedź” znajdziesz na stronie zbeegnew.dev/nauka/wyciaganie-przed-nawias/.

Jeśli chcesz pracować na papierze, to wydrukuj tę stronę. Na komputerze naciśnij Ctrl+P. W telefonie otwórz menu przeglądarki i wybierz „Drukuj”. Na wydruku nie ma bloków „Droga do rozwiązania” i „Odpowiedź”.

Jak pracować

  1. Przygotuj kartkę i długopis. Nie używaj kalkulatora.
  2. Pracuj po kolei: Start, potem poziomy A, B, C i D.
  3. Na rozgrzewkę włącz stoper. Zatrzymaj go po ostatnim działaniu.
  4. Pisz jeden krok w jednej linii. Obok kroku zapisz krótką notatkę: co robisz.
  5. Każde zadanie zakończ sprawdzeniem: wymnóż nawias. Jeśli dostaniesz wyrażenie z zadania, to wynik jest dobry.
  6. Najpierw rozwiąż zadanie sam. Potem otwórz blok „Droga do rozwiązania” i porównaj kroki, linia po linii.
  7. Na końcu otwórz „Odpowiedź”.
  8. Jeśli masz błąd, to zaznacz tę linię. Obok zapisz, co poszło źle.
  9. Jeśli na jednym poziomie masz 2 lub 3 błędy, to przeczytaj jeszcze raz przykład z tego poziomu. Potem przejdź dalej.
  10. Jeśli jesteś zmęczony, to skończ poziom, który robisz, i zrób przerwę.
  11. Po każdym poziomie wpisz wynik do tabeli Wyniki.

Start: rozgrzewka i reguła

Rozgrzewka (8 działań)

Włącz stoper. Zapisz same wyniki. Zatrzymaj stoper i zapisz czas w tabeli wyników.

Część 1. Wymnóż nawias. To już umiesz.

  1. 3(2x + 5) = ____
  2. −2(x − 4) = ____
  3. x(x + 7) = ____
  4. −x(x − 3) = ____

Część 2. Znajdź największą liczbę, która dzieli obie liczby bez reszty. To jest największy wspólny dzielnik (NWD).

  1. 12 i 18 → ____
  2. 15 i 25 → ____
  3. 8 i 20 → ____
  4. 14 i 21 → ____
Odpowiedź
  1. 6x + 15
  2. −2x + 8
  3. x² + 7x
  4. −x² + 3x
  5. 6
  6. 5
  7. 4
  8. 7

Policz dobre wyniki. Wpisz do tabeli liczbę z 8.

Reguła

W rozgrzewce wymnażałeś nawias:

3(2x + 5) = 6x + 15

Wyciąganie przed nawias to ten sam zapis od prawej do lewej:

6x + 15 = 3(2x + 5)

Liczba 3 to wspólny czynnik. Dzieli wyraz 6x i wyraz 15.

Metoda w 4 krokach:

Krok Co robisz
1 Znajdź wspólny czynnik: największą liczbę (i literę), która dzieli każdy wyraz.
2 Zapisz wspólny czynnik przed nawiasem.
3 Podziel każdy wyraz przez wspólny czynnik. Wyniki wpisz do nawiasu, razem ze znakami.
4 Sprawdź: wymnóż nawias. Musisz dostać wyrażenie z zadania.

Zasady:

  • W nawiasie jest tyle wyrazów, ile w zadaniu. Jeśli zadanie ma 3 wyrazy, to nawias też ma 3 wyrazy.
  • Jeśli cały wyraz idzie przed nawias, to w nawiasie zostaje 1, a nie 0: 4x + 4 = 4(x + 1).
  • Jeśli wspólny czynnik nie jest największy, to zadanie nie jest skończone: 12x + 18 = 2(6x + 9) to za mało, bo 6x i 9 nadal mają wspólny czynnik 3.

Poziom A: liczba przed nawias

Przykład

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 12x + 18

Nr Zapis Notatka
1 12x + 18 Zapis zadania.
2 NWD(12, 18) = 6 6 dzieli 12 i 18. Większa liczba nie dzieli obu.
3 6(… + …) Wspólny czynnik 6 przed nawias.
4 6(2x + 3) 12x : 6 = 2x, 18 : 6 = 3
Stop: sprawdź. 6·2x + 6·3 = 12x + 18. To jest zadanie. Dobrze.

Wynik: 6(2x + 3)

Zadanie A1

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 5x + 20

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 5x + 20 Zapis zadania.
2 NWD(5, 20) = 5 5 dzieli 5 i 20.
3 5(x + 4) 5x : 5 = x, 20 : 5 = 4
Stop: sprawdź. 5·x + 5·4 = 5x + 20. Dobrze.
Odpowiedź

5(x + 4)

Zadanie A2

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 14x − 21

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 14x − 21 Zapis zadania.
2 NWD(14, 21) = 7 7 dzieli 14 i 21.
3 7(2x − 3) 14x : 7 = 2x, −21 : 7 = −3. Minus zostaje w nawiasie.
Stop: sprawdź. 7·2x + 7·(−3) = 14x − 21. Dobrze.
Odpowiedź

7(2x − 3)

Zadanie A3

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 8x + 12y − 4

Wskazówka: zadanie ma 3 wyrazy. Nawias też musi mieć 3 wyrazy.

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 8x + 12y − 4 Zapis zadania.
2 NWD(8, 12, 4) = 4 4 dzieli 8, 12 i 4.
3 4(2x + 3y − 1) 8x : 4 = 2x, 12y : 4 = 3y, −4 : 4 = −1. W nawiasie zostaje 1, a nie 0.
Stop: sprawdź. 4·2x + 4·3y + 4·(−1) = 8x + 12y − 4. Dobrze.
Odpowiedź

4(2x + 3y − 1)

Poziom B: litera przed nawias

Przykład

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 5x² + 15x

Nr Zapis Notatka
1 5x² + 15x Zapis zadania.
2 Liczba: NWD(5, 15) = 5 Najpierw szukaj liczby.
3 Litera: x Potem szukaj litery. x² = x·x, więc x jest w obu wyrazach.
4 5x(… + …) Wspólny czynnik 5x przed nawias.
5 5x(x + 3) 5x² : 5x = x, 15x : 5x = 3
Stop: sprawdź. 5x·x + 5x·3 = 5x² + 15x. To jest zadanie. Dobrze.

Wynik: 5x(x + 3)

Zasady:

  • Najpierw szukaj liczby, potem litery.
  • x² : x = x, bo x·x = x².
  • x : x = 1. Jeśli wyraz to tylko x, to w nawiasie zostaje 1.

Zadanie B1

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: x² − 9x

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 x² − 9x Zapis zadania.
2 Liczba: brak. Litera: x 1 i 9 nie mają wspólnej liczby większej niż 1. x jest w obu wyrazach.
3 x(x − 9) x² : x = x, −9x : x = −9
Stop: sprawdź. x·x + x·(−9) = x² − 9x. Dobrze.
Odpowiedź

x(x − 9)

Zadanie B2

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 4x² + 10x

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 4x² + 10x Zapis zadania.
2 Liczba: NWD(4, 10) = 2 2 dzieli 4 i 10.
3 Litera: x x jest w obu wyrazach.
4 2x(2x + 5) 4x² : 2x = 2x, 10x : 2x = 5
Stop: sprawdź. 2x·2x + 2x·5 = 4x² + 10x. Dobrze.
Odpowiedź

2x(2x + 5)

Zadanie B3

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 6x² − 3x

Wskazówka: sprawdź, co zostaje z wyrazu −3x.

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 6x² − 3x Zapis zadania.
2 Liczba: NWD(6, 3) = 3 3 dzieli 6 i 3.
3 Litera: x x jest w obu wyrazach.
4 3x(2x − 1) 6x² : 3x = 2x, −3x : 3x = −1. W nawiasie zostaje 1, a nie 0.
Stop: sprawdź. 3x·2x + 3x·(−1) = 6x² − 3x. Dobrze.
Odpowiedź

3x(2x − 1)

Poziom C: minus przed nawias

Przykład

Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias. Pierwszy wyraz ma minus, więc wyciągnij czynnik z minusem: −6x + 9

Nr Zapis Notatka
1 −6x + 9 Zapis zadania.
2 NWD(6, 9) = 3 Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −3.
3 −3(…) Wspólny czynnik −3 przed nawias.
4 −3(2x − 3) −6x : (−3) = 2x, 9 : (−3) = −3
Stop: sprawdź znaki. −3·2x + (−3)·(−3) = −6x + 9. To jest zadanie. Dobrze.

Wynik: −3(2x − 3)

Zasady:

  • Jeśli przed nawias wyciągasz minus, to w nawiasie każdy wyraz zmienia znak.
  • Plus zmienia się na minus. Minus zmienia się na plus.
  • Dzielenie przez liczbę ujemną zmienia znak: 9 : (−3) = −3, −6 : (−3) = 2.
  • Typowy błąd: −6x + 9 = −3(2x + 3). Sprawdź: −3·3 = −9, a w zadaniu jest +9. Znak w nawiasie musi się zmienić.

Zadanie C1

Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −4x − 12

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 −4x − 12 Zapis zadania.
2 NWD(4, 12) = 4 Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −4.
3 −4(x + 3) −4x : (−4) = x, −12 : (−4) = 3. Minus zmienił się na plus.
Stop: sprawdź znaki. −4·x + (−4)·3 = −4x − 12. Dobrze.
Odpowiedź

−4(x + 3)

Zadanie C2

Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −10x + 15

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 −10x + 15 Zapis zadania.
2 NWD(10, 15) = 5 Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −5.
3 −5(2x − 3) −10x : (−5) = 2x, 15 : (−5) = −3. Plus zmienił się na minus.
Stop: sprawdź znaki. −5·2x + (−5)·(−3) = −10x + 15. Dobrze.
Odpowiedź

−5(2x − 3)

Zadanie C3

Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −x² + 7x

Wskazówka: przed x² nie ma liczby. To znaczy, że jest tam 1. Wyciągnij −x.

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 −x² + 7x Zapis zadania.
2 Liczba: brak. Litera: x Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −x.
3 −x(x − 7) −x² : (−x) = x, 7x : (−x) = −7. Plus zmienił się na minus.
Stop: sprawdź znaki. −x·x + (−x)·(−7) = −x² + 7x. Dobrze.
Odpowiedź

−x(x − 7)

Poziom D: równanie x² + bx = 0

Przykład

Rozwiąż równanie: x² − 5x = 0

Nowa zasada: jeśli iloczyn dwóch liczb jest równy 0, to jedna z tych liczb jest równa 0. Przykład: a·b = 0, więc a = 0 lub b = 0.

Nr Zapis Notatka
1 x² − 5x = 0 Zapis zadania.
2 x(x − 5) = 0 Wyciągnij x przed nawias. Prawa strona to nadal 0.
3 x = 0 lub x − 5 = 0 Iloczyn jest równy 0. Każdy czynnik przyrównaj do 0.
4 x = 0 lub x = 5 x − 5 = 0, więc x = 5.
Stop: sprawdź podstawieniem. x = 0: 0² − 5·0 = 0. x = 5: 5² − 5·5 = 25 − 25 = 0. Dobrze.

Wynik: x = 0 lub x = 5

Zasady:

  • To równanie ma 2 rozwiązania. Zapisz oba.
  • Nie dziel obu stron przez x. Jeśli podzielisz, to zgubisz rozwiązanie x = 0.
  • To ta sama metoda, co miejsca zerowe funkcji kwadratowej f(x) = x² − 5x. Tu nie potrzebujesz Δ.

Zadanie D1

Rozwiąż równanie. Zakończ sprawdzeniem podstawieniem: x² + 4x = 0

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 x² + 4x = 0 Zapis zadania.
2 x(x + 4) = 0 Wyciągnij x przed nawias.
3 x = 0 lub x + 4 = 0 Każdy czynnik przyrównaj do 0.
4 x = 0 lub x = −4 x + 4 = 0, więc x = −4.
Stop: sprawdź podstawieniem. x = −4: (−4)² + 4·(−4) = 16 − 16 = 0. Dobrze.
Odpowiedź

x = 0 lub x = −4

Zadanie D2

Rozwiąż równanie. Zakończ sprawdzeniem podstawieniem: 3x² − 12x = 0

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 3x² − 12x = 0 Zapis zadania.
2 3x(x − 4) = 0 NWD(3, 12) = 3, litera x. Wyciągnij 3x przed nawias.
3 3x = 0 lub x − 4 = 0 Każdy czynnik przyrównaj do 0.
4 x = 0 lub x = 4 3x = 0, więc x = 0. x − 4 = 0, więc x = 4.
Stop: sprawdź podstawieniem. x = 4: 3·4² − 12·4 = 48 − 48 = 0. Dobrze.
Odpowiedź

x = 0 lub x = 4

Zadanie D3

Funkcja kwadratowa: f(x) = −x² + 6x. Oblicz miejsca zerowe.

Wskazówka: miejsce zerowe to x, dla którego f(x) = 0. Pierwszy wyraz ma minus, więc wyciągnij −x.

Droga do rozwiązania
Nr Zapis Notatka
1 −x² + 6x = 0 Miejsca zerowe: f(x) = 0.
2 −x(x − 6) = 0 Wyciągnij −x przed nawias. 6x : (−x) = −6.
Stop: sprawdź znaki. −x·x + (−x)·(−6) = −x² + 6x. Dobrze.
3 −x = 0 lub x − 6 = 0 Każdy czynnik przyrównaj do 0.
4 x = 0 lub x = 6 −x = 0, więc x = 0. x − 6 = 0, więc x = 6.
Stop: sprawdź podstawieniem. f(6) = −(6)² + 6·6 = −36 + 36 = 0. Dobrze.
Odpowiedź

Miejsca zerowe: x = 0 i x = 6

Wyniki

Przepisz tabelę na kartkę albo ją wydrukuj. Wypełnij jeden wiersz po każdej części. Zadanie licz jako dobre, jeśli wynik jest dobry i masz zapisane sprawdzenie.

Część Temat Dobrze Uwagi
Rozgrzewka Nawiasy i NWD, czas: ____ … z 8
A Liczba przed nawias … z 3
B Litera przed nawias … z 3
C Minus przed nawias … z 3
D Równanie x² + bx = 0 … z 3

Czas całej sesji: ____ minut.

Na końcu zrób zdjęcie tabeli i wyślij je.