Karta pracy: wyciąganie przed nawias
Jedna sesja, około 45–60 minut. Nauczysz się wyciągać wspólny czynnik przed nawias. Na końcu użyjesz tej metody do równania kwadratowego.
Części: Start · A liczba · B litera · C minus · D równanie · Wyniki
Bloki „Droga do rozwiązania” i „Odpowiedź” znajdziesz na stronie zbeegnew.dev/nauka/wyciaganie-przed-nawias/.
Jeśli chcesz pracować na papierze, to wydrukuj tę stronę. Na komputerze naciśnij Ctrl+P. W telefonie otwórz menu przeglądarki i wybierz „Drukuj”. Na wydruku nie ma bloków „Droga do rozwiązania” i „Odpowiedź”.
Jak pracować
- Przygotuj kartkę i długopis. Nie używaj kalkulatora.
- Pracuj po kolei: Start, potem poziomy A, B, C i D.
- Na rozgrzewkę włącz stoper. Zatrzymaj go po ostatnim działaniu.
- Pisz jeden krok w jednej linii. Obok kroku zapisz krótką notatkę: co robisz.
- Każde zadanie zakończ sprawdzeniem: wymnóż nawias. Jeśli dostaniesz wyrażenie z zadania, to wynik jest dobry.
- Najpierw rozwiąż zadanie sam. Potem otwórz blok „Droga do rozwiązania” i porównaj kroki, linia po linii.
- Na końcu otwórz „Odpowiedź”.
- Jeśli masz błąd, to zaznacz tę linię. Obok zapisz, co poszło źle.
- Jeśli na jednym poziomie masz 2 lub 3 błędy, to przeczytaj jeszcze raz przykład z tego poziomu. Potem przejdź dalej.
- Jeśli jesteś zmęczony, to skończ poziom, który robisz, i zrób przerwę.
- Po każdym poziomie wpisz wynik do tabeli Wyniki.
Start: rozgrzewka i reguła
Rozgrzewka (8 działań)
Włącz stoper. Zapisz same wyniki. Zatrzymaj stoper i zapisz czas w tabeli wyników.
Część 1. Wymnóż nawias. To już umiesz.
- 3(2x + 5) = ____
- −2(x − 4) = ____
- x(x + 7) = ____
- −x(x − 3) = ____
Część 2. Znajdź największą liczbę, która dzieli obie liczby bez reszty. To jest największy wspólny dzielnik (NWD).
- 12 i 18 → ____
- 15 i 25 → ____
- 8 i 20 → ____
- 14 i 21 → ____
Odpowiedź
- 6x + 15
- −2x + 8
- x² + 7x
- −x² + 3x
- 6
- 5
- 4
- 7
Policz dobre wyniki. Wpisz do tabeli liczbę z 8.
Reguła
W rozgrzewce wymnażałeś nawias:
3(2x + 5) = 6x + 15
Wyciąganie przed nawias to ten sam zapis od prawej do lewej:
6x + 15 = 3(2x + 5)
Liczba 3 to wspólny czynnik. Dzieli wyraz 6x i wyraz 15.
Metoda w 4 krokach:
| Krok | Co robisz |
|---|---|
| 1 | Znajdź wspólny czynnik: największą liczbę (i literę), która dzieli każdy wyraz. |
| 2 | Zapisz wspólny czynnik przed nawiasem. |
| 3 | Podziel każdy wyraz przez wspólny czynnik. Wyniki wpisz do nawiasu, razem ze znakami. |
| 4 | Sprawdź: wymnóż nawias. Musisz dostać wyrażenie z zadania. |
Zasady:
- W nawiasie jest tyle wyrazów, ile w zadaniu. Jeśli zadanie ma 3 wyrazy, to nawias też ma 3 wyrazy.
- Jeśli cały wyraz idzie przed nawias, to w nawiasie zostaje 1, a nie 0: 4x + 4 = 4(x + 1).
- Jeśli wspólny czynnik nie jest największy, to zadanie nie jest skończone: 12x + 18 = 2(6x + 9) to za mało, bo 6x i 9 nadal mają wspólny czynnik 3.
Poziom A: liczba przed nawias
Przykład
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 12x + 18
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 12x + 18 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(12, 18) = 6 | 6 dzieli 12 i 18. Większa liczba nie dzieli obu. |
| 3 | 6(… + …) | Wspólny czynnik 6 przed nawias. |
| 4 | 6(2x + 3) | 12x : 6 = 2x, 18 : 6 = 3 |
| Stop: sprawdź. | 6·2x + 6·3 = 12x + 18. To jest zadanie. Dobrze. |
Wynik: 6(2x + 3)
Zadanie A1
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 5x + 20
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 5x + 20 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(5, 20) = 5 | 5 dzieli 5 i 20. |
| 3 | 5(x + 4) | 5x : 5 = x, 20 : 5 = 4 |
| Stop: sprawdź. | 5·x + 5·4 = 5x + 20. Dobrze. |
Odpowiedź
5(x + 4)
Zadanie A2
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 14x − 21
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 14x − 21 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(14, 21) = 7 | 7 dzieli 14 i 21. |
| 3 | 7(2x − 3) | 14x : 7 = 2x, −21 : 7 = −3. Minus zostaje w nawiasie. |
| Stop: sprawdź. | 7·2x + 7·(−3) = 14x − 21. Dobrze. |
Odpowiedź
7(2x − 3)
Zadanie A3
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 8x + 12y − 4
Wskazówka: zadanie ma 3 wyrazy. Nawias też musi mieć 3 wyrazy.
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 8x + 12y − 4 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(8, 12, 4) = 4 | 4 dzieli 8, 12 i 4. |
| 3 | 4(2x + 3y − 1) | 8x : 4 = 2x, 12y : 4 = 3y, −4 : 4 = −1. W nawiasie zostaje 1, a nie 0. |
| Stop: sprawdź. | 4·2x + 4·3y + 4·(−1) = 8x + 12y − 4. Dobrze. |
Odpowiedź
4(2x + 3y − 1)
Poziom B: litera przed nawias
Przykład
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 5x² + 15x
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 5x² + 15x | Zapis zadania. |
| 2 | Liczba: NWD(5, 15) = 5 | Najpierw szukaj liczby. |
| 3 | Litera: x | Potem szukaj litery. x² = x·x, więc x jest w obu wyrazach. |
| 4 | 5x(… + …) | Wspólny czynnik 5x przed nawias. |
| 5 | 5x(x + 3) | 5x² : 5x = x, 15x : 5x = 3 |
| Stop: sprawdź. | 5x·x + 5x·3 = 5x² + 15x. To jest zadanie. Dobrze. |
Wynik: 5x(x + 3)
Zasady:
- Najpierw szukaj liczby, potem litery.
- x² : x = x, bo x·x = x².
- x : x = 1. Jeśli wyraz to tylko x, to w nawiasie zostaje 1.
Zadanie B1
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: x² − 9x
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | x² − 9x | Zapis zadania. |
| 2 | Liczba: brak. Litera: x | 1 i 9 nie mają wspólnej liczby większej niż 1. x jest w obu wyrazach. |
| 3 | x(x − 9) | x² : x = x, −9x : x = −9 |
| Stop: sprawdź. | x·x + x·(−9) = x² − 9x. Dobrze. |
Odpowiedź
x(x − 9)
Zadanie B2
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 4x² + 10x
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 4x² + 10x | Zapis zadania. |
| 2 | Liczba: NWD(4, 10) = 2 | 2 dzieli 4 i 10. |
| 3 | Litera: x | x jest w obu wyrazach. |
| 4 | 2x(2x + 5) | 4x² : 2x = 2x, 10x : 2x = 5 |
| Stop: sprawdź. | 2x·2x + 2x·5 = 4x² + 10x. Dobrze. |
Odpowiedź
2x(2x + 5)
Zadanie B3
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias: 6x² − 3x
Wskazówka: sprawdź, co zostaje z wyrazu −3x.
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 6x² − 3x | Zapis zadania. |
| 2 | Liczba: NWD(6, 3) = 3 | 3 dzieli 6 i 3. |
| 3 | Litera: x | x jest w obu wyrazach. |
| 4 | 3x(2x − 1) | 6x² : 3x = 2x, −3x : 3x = −1. W nawiasie zostaje 1, a nie 0. |
| Stop: sprawdź. | 3x·2x + 3x·(−1) = 6x² − 3x. Dobrze. |
Odpowiedź
3x(2x − 1)
Poziom C: minus przed nawias
Przykład
Wyciągnij wspólny czynnik przed nawias. Pierwszy wyraz ma minus, więc wyciągnij czynnik z minusem: −6x + 9
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | −6x + 9 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(6, 9) = 3 | Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −3. |
| 3 | −3(…) | Wspólny czynnik −3 przed nawias. |
| 4 | −3(2x − 3) | −6x : (−3) = 2x, 9 : (−3) = −3 |
| Stop: sprawdź znaki. | −3·2x + (−3)·(−3) = −6x + 9. To jest zadanie. Dobrze. |
Wynik: −3(2x − 3)
Zasady:
- Jeśli przed nawias wyciągasz minus, to w nawiasie każdy wyraz zmienia znak.
- Plus zmienia się na minus. Minus zmienia się na plus.
- Dzielenie przez liczbę ujemną zmienia znak: 9 : (−3) = −3, −6 : (−3) = 2.
- Typowy błąd: −6x + 9 = −3(2x + 3). Sprawdź: −3·3 = −9, a w zadaniu jest +9. Znak w nawiasie musi się zmienić.
Zadanie C1
Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −4x − 12
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | −4x − 12 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(4, 12) = 4 | Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −4. |
| 3 | −4(x + 3) | −4x : (−4) = x, −12 : (−4) = 3. Minus zmienił się na plus. |
| Stop: sprawdź znaki. | −4·x + (−4)·3 = −4x − 12. Dobrze. |
Odpowiedź
−4(x + 3)
Zadanie C2
Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −10x + 15
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | −10x + 15 | Zapis zadania. |
| 2 | NWD(10, 15) = 5 | Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −5. |
| 3 | −5(2x − 3) | −10x : (−5) = 2x, 15 : (−5) = −3. Plus zmienił się na minus. |
| Stop: sprawdź znaki. | −5·2x + (−5)·(−3) = −10x + 15. Dobrze. |
Odpowiedź
−5(2x − 3)
Zadanie C3
Wyciągnij wspólny czynnik z minusem przed nawias: −x² + 7x
Wskazówka: przed x² nie ma liczby. To znaczy, że jest tam 1. Wyciągnij −x.
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | −x² + 7x | Zapis zadania. |
| 2 | Liczba: brak. Litera: x | Pierwszy wyraz ma minus, więc przed nawias idzie −x. |
| 3 | −x(x − 7) | −x² : (−x) = x, 7x : (−x) = −7. Plus zmienił się na minus. |
| Stop: sprawdź znaki. | −x·x + (−x)·(−7) = −x² + 7x. Dobrze. |
Odpowiedź
−x(x − 7)
Poziom D: równanie x² + bx = 0
Przykład
Rozwiąż równanie: x² − 5x = 0
Nowa zasada: jeśli iloczyn dwóch liczb jest równy 0, to jedna z tych liczb jest równa 0. Przykład: a·b = 0, więc a = 0 lub b = 0.
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | x² − 5x = 0 | Zapis zadania. |
| 2 | x(x − 5) = 0 | Wyciągnij x przed nawias. Prawa strona to nadal 0. |
| 3 | x = 0 lub x − 5 = 0 | Iloczyn jest równy 0. Każdy czynnik przyrównaj do 0. |
| 4 | x = 0 lub x = 5 | x − 5 = 0, więc x = 5. |
| Stop: sprawdź podstawieniem. | x = 0: 0² − 5·0 = 0. x = 5: 5² − 5·5 = 25 − 25 = 0. Dobrze. |
Wynik: x = 0 lub x = 5
Zasady:
- To równanie ma 2 rozwiązania. Zapisz oba.
- Nie dziel obu stron przez x. Jeśli podzielisz, to zgubisz rozwiązanie x = 0.
- To ta sama metoda, co miejsca zerowe funkcji kwadratowej f(x) = x² − 5x. Tu nie potrzebujesz Δ.
Zadanie D1
Rozwiąż równanie. Zakończ sprawdzeniem podstawieniem: x² + 4x = 0
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | x² + 4x = 0 | Zapis zadania. |
| 2 | x(x + 4) = 0 | Wyciągnij x przed nawias. |
| 3 | x = 0 lub x + 4 = 0 | Każdy czynnik przyrównaj do 0. |
| 4 | x = 0 lub x = −4 | x + 4 = 0, więc x = −4. |
| Stop: sprawdź podstawieniem. | x = −4: (−4)² + 4·(−4) = 16 − 16 = 0. Dobrze. |
Odpowiedź
x = 0 lub x = −4
Zadanie D2
Rozwiąż równanie. Zakończ sprawdzeniem podstawieniem: 3x² − 12x = 0
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | 3x² − 12x = 0 | Zapis zadania. |
| 2 | 3x(x − 4) = 0 | NWD(3, 12) = 3, litera x. Wyciągnij 3x przed nawias. |
| 3 | 3x = 0 lub x − 4 = 0 | Każdy czynnik przyrównaj do 0. |
| 4 | x = 0 lub x = 4 | 3x = 0, więc x = 0. x − 4 = 0, więc x = 4. |
| Stop: sprawdź podstawieniem. | x = 4: 3·4² − 12·4 = 48 − 48 = 0. Dobrze. |
Odpowiedź
x = 0 lub x = 4
Zadanie D3
Funkcja kwadratowa: f(x) = −x² + 6x. Oblicz miejsca zerowe.
Wskazówka: miejsce zerowe to x, dla którego f(x) = 0. Pierwszy wyraz ma minus, więc wyciągnij −x.
Droga do rozwiązania
| Nr | Zapis | Notatka |
|---|---|---|
| 1 | −x² + 6x = 0 | Miejsca zerowe: f(x) = 0. |
| 2 | −x(x − 6) = 0 | Wyciągnij −x przed nawias. 6x : (−x) = −6. |
| Stop: sprawdź znaki. | −x·x + (−x)·(−6) = −x² + 6x. Dobrze. | |
| 3 | −x = 0 lub x − 6 = 0 | Każdy czynnik przyrównaj do 0. |
| 4 | x = 0 lub x = 6 | −x = 0, więc x = 0. x − 6 = 0, więc x = 6. |
| Stop: sprawdź podstawieniem. | f(6) = −(6)² + 6·6 = −36 + 36 = 0. Dobrze. |
Odpowiedź
Miejsca zerowe: x = 0 i x = 6
Wyniki
Przepisz tabelę na kartkę albo ją wydrukuj. Wypełnij jeden wiersz po każdej części. Zadanie licz jako dobre, jeśli wynik jest dobry i masz zapisane sprawdzenie.
| Część | Temat | Dobrze | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Rozgrzewka | Nawiasy i NWD, czas: ____ | … z 8 | |
| A | Liczba przed nawias | … z 3 | |
| B | Litera przed nawias | … z 3 | |
| C | Minus przed nawias | … z 3 | |
| D | Równanie x² + bx = 0 | … z 3 |
Czas całej sesji: ____ minut.
Na końcu zrób zdjęcie tabeli i wyślij je.